این یادداشت نگاهی کوتاه است به کتاب "عزاداران بیل" نوشته غلامحسین ساعدی (گوهرمراد) که در سال 1343 نوشته شده وسومین کتاب از مجموغه داستان های وی محسوب میشود. 


عزاداران بیل مجموعه از 8 داستان به هم پیوسته است. داستان 4ام این کتاب الهام بخش و مبنای نوشته شدن داستان کوتاه و فیلمنامه ای به نام گاو شد که مطمئننا مشهوترین اثر ساعدی به شمار میرود. عزاداران بیل یک داستان رئالیسم مطلق به شمار نمیرود، بلکه ظهور پلیدی ها، ترس، ناکامی، تلخی و سیطره مرگ به طرزی اسرار آمیز فضا را ملتهب تر از یک فضای رئال کرده است. این اثر در عین رئال بودن، حمایلی از سورئالیسم را بردوش میکشد.

داستان اول کتاب به مرگ همسر و از دست رفتن فرزند کدخدا میپردازد. داستان دوم مرگ "آقا" روحانی روستا را در پی دارد. داستان سوم مربوط به قحطی ست و داستان چهارم به مرگ گاو و درنهایت از بین رفتن صاحب گاو "مشد حسن" میپردازد.

"اسلام" نام شخصیتی در داستان است که به ظاهر گره گشای همه مسائل است. ساعدی به زیبایی به نوعی دیگر نیز این مسئله را به ما القا میکند: "تنها اسلام است که در روستای بیل صاحب گاری است. همگان در این روستا محتاج اویند." اما راهکارهای اسلام هیچ گاه ره به جایی نمی برند. چه وقتی که او برای رهایی فرزند کدخدا از غم مرگ مادر ازدواجش را پیشنهاد میکند و ان فرزند هیچ گاه به ده برنمیگردد و چه وقتی که برای دادن حبر مرگ گاو به مشدحسن راه هایی می اندیشد که در نهایت به جنون و مرگ وی ختم میشود.

الیناسیون و آسیمیلاسیون تم اصلی داستان های ساعدی را تشکیل میدهند. انسان هایی از خود بیگانه که منتظر فرصتند تا پا را ازخودبیگانگی نیز فراتر نهاده و مسخ شوند. انسان هایی که همه ارزش ها برایشان مرده است. ریشه مرگ ارزش ها در کجاست؟ فقر مادی؟ فقر معنوی؟ جهل علمی؟ وابستگی به خرافات و توهمات؟

این سوالی ست که در آثار ساعدی پاسخی برایش نمی یابیم.

داستان پنجم کتاب کشته شدن ددمنشانه یک سگ به دست منفورترین شخصیت داستان را روایت میکند. داستان ششم اما خود نیازمند کالبدشکافی جداگانه ایست. کشف یک جعبه عجیب در حوالی ده مردان را به تعجب وا میدارد وآنها پس از بررسی این شیء را یک امامزاده(!) و ضریح میپندارند و با حمل آن به روستا برایش دیوار و بارگاه ساخته و مریض هایشان را به آن زنجیر میکنند. ساعدی در اینجا به ظرافت موضوع امامزاده های دروغین را پیش کشیده است.

توضیح و شرح بیش از این در مورد کتاب را روا نمیدانم،با اینکه یادداشت هایم بر این کتاب بیش از این است بنا به مصلحت هایی حرف را بیش از این به درازا نمیکشم و باقی را به ذهن پویای شما واگذار میکنم.